Όλα όσα πρέπει να ξέρετε για τις μάσκες

covid 19

Ανάμεσα στον ωκεανό της πληροφορίας και παραπληροφόρησης για τον COVID-19, μαζί με τη ανεύθυνη στάση από ανθρώπους με κάποιας μορφής κύρους στο ανυποψίαστο κοινό, τα δεκάδες ιατρικά άρθρα δεν έχουν τύχη αποδοχής από τους πολίτες. Μέχρι η πολιτεία να τιμωρήσει και να απαξιώσει παραδειγματικά όσους εκφέρουν “προσωπικές” απόψεις, οι υπεύθυνοι πολίτες θα πρέπει να ενημερώνονται από καθ΄ύλην αρμόδιους, δηλαδή τον Ιατρικό χώρο.
Ο συγγραφέας του παρακάτω κειμένου, από την αρχή της Πανδημίας έχει συστηματική αρθρογραφία στην προσωπική του σελίδα, με εγκυρότητα και δεκάδες αναφορές. Αξίζει να τον αναζητήσετε και να ενημερωθείτε, έστω ως διάλειμμα ανάμεσα στα ανάλαφρα θέματα του ωκεανού των σόσιαλ μίντια.


Giorgos Pappas

Ημερολόγιο κορωνοϊού, 28 Ιουλίου 2020: μάσκες


1. Όταν τις πρώτες μέρες του 1911 ο Dr Gerald Mesny έφτασε στην Μαντζουρία, που μαστιζόταν από μια επιδημία πνευμονικής πανώλης, παραξενεύτηκε με τις πρωτοβουλίες του ντόπιου γιατρού Wu Lien-teh, που πρότεινε να χρησιμοποιούν μάσκες, πρωτίστως οι υγειονομικοί, αλλά και οι απλοί άνθρωποι ει δυνατόν. Ο Mesny ειρωνεύτηκε τον “πολυπλεύρως κατώτερό του” Wu, απέρριψε τις υποψίες μετάδοσης της νόσου μέσω του αέρα από άνθρωπο σε άνθρωπο, δεν φόρεσε μάσκα, και…πέθανε τις 11-1-1911. Ο Wu επέμεινε, μεγάλος αριθμός επιστημόνων συναντήθηκε (καθώς υπήρχε και Ρωσικό, Ιαπωνικό, αλλά και Ευρωπαϊκό ενδιαφέρον, ήταν μια σπουδαία εποχή των γιατρών-εξερευνητών), και η μόνη διαφωνία τους στο συνέδριο (500 σελίδες πρακτικά) ήταν στο είδος της μάσκας που έπρεπε να χρησιμοποιηθεί. Αλλά ο ρόλος της στον έλεγχο της επιδημίας, στο να σωθούν ζωές σε μια εποχή που δεν υπήρχαν αντιβιοτικά για την πανώλη, ήταν αδιαμφισβήτητος. Δεν ήταν και τυχαίος άλλωστε ο Wu, σπουδαγμένος στο Cambridge, είχε προλάβει να περάσει και από την ομάδα του Παστέρ, στην Μαντζουρία ουσιαστικά δημιούργησε (επιβάλλοντας και καραντίνα) το πλαίσιο αντιμετώπισης πανδημιών που και σήμερα είναι επίκαιρος.

2. Πάλι με “ιατρικές πρακτικές περασμένων αιώνων”, που έλεγε και διάσημος αντιρρησίας, θα επιχειρήσουμε να καταπνίξουμε την πανδημία λοιπόν; Ναι, πάλι. Και να σώσουμε ζωές. Άσε που η λογική της μάσκας ως προστασίας του αναπνευστικού είναι ακόμη παλαιότερη, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος την είχε εισάγει σχεδόν 2000 χρόνια πριν: χρησιμοποιούσε εντόσθια ζώων για μάσκα, ώστε να προστατευθεί από τις δηλητηριώδεις υδραργυρικές αναθυμιάσεις που προκαλούνταν από την θραύση του, δημοφιλούς τότε, ορυκτού κινναβαρίτη (ειρωνικά ο Πλίνιος βέβαια πέθανε μέσα στις τοξικές αναθυμιάσεις της ιστορικής έκρηξης του Βεζούβιου του 79 μΧ). Όση εξέλιξη κι αν υπήρξε στην επιστήμη, κάθε φορά που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ένα παθογόνο που μεταδίδεται αερογενώς οφείλουμε να τοποθετούμε αναχώματα στην μετάδοσή του. Ναι, δεν διαφωνώ πως η σύγχρονη επιστήμη οφείλει να έχει ταχύτερη διάγνωση και εκτεταμένη ιχνηλάτηση, αλλά αυτά είναι μέτρα ΜΕΤΑ την έκθεση σε παθογόνο, και η μάσκα (όπως και οι αποστάσεις, η αποφυγή κλειστών χώρων ή συνωστισμών, τα αντισηπτικά) είναι μέτρο ΠΡΙΝ την έκθεση. Και γιατί δεν το κάναμε από την αρχή; θα ρωτήσεις. Κανείς δεν αρνείται κάποιες παλινωδίες από χείλη επισήμων και ειδικών, ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες της πανδημίας: ας δεχτούμε την αμηχανία απέναντι σε ένα απρόοπτα δραματικά εξελισσόμενο πανδημικό φαινόμενο, την ανάγκη πλοήγησης σε περιβάλλον έλλειψης πρώτων υλών, τον δισταγμό εξαιτίας της μερικής απουσίας τεκμηριωμένης απόδειξης της δραστικότητας ορισμένων μέτρων, την αντιστάθμιση από τη εφαρμογή της καραντίνας έτσι κι αλλιώς. Ας μην τα ξανασυζητήσουμε αυτά, ο χρόνος τρέχει και μας ξεπερνά, όλοι μαθαίνουν, αρκεί όντως να μαθαίνουν.

3. Γιατί μάσκες; επειδή περιορίζουν, σε μεγάλο βαθμό, την εκροή μολυσματικών σωματιδίων/ μολυσματικών αερολυμάτων από τον φορέα/ νοσούντα απέναντί μας. Δεν φτάνει να στείλουμε τον μολυσμένο σπίτι του στην απομόνωση; Θα έφτανε, ίσως, αν δεν υπήρχαν τόσοι ασυμπτωματικοί (οι οποίοι έχουν ρόλο στην μετάδοση, δεδομένο και αποδεδειγμένο σε επιδημιολογικά μοντέλα μεγάλου εύρους πλέον), και αν δεν υπήρχε προσυμπτωματική μετάδοση: μεταδίδεις, σε υψηλό βαθμό μάλιστα, τουλάχιστον δύο 24ωρα πριν εμφανίσεις συμπτώματα (και πιθανώς αυτό το χρονικό διάστημα να είναι και μεγαλύτερο, τελεί υπό επανεξέταση). Άρα, όταν είμαστε μέσα στο αστικό λεωφορείο Ελεούσα- Γιάννενα, εγώ, εσύ, και άλλοι 47 (για να είμαστε εντός νόμιμων ορίων λέει), δεν ξέρεις αν ο παράξενος κύριος δίπλα σου (εγώ δηλαδή) δεν έχει εξετάσει τις προηγούμενες ημέρες πιθανό κρούσμα, κόλλησε κι ο ίδιος, και τώρα, άνευ μάσκας, βαριανασαίνει γιατί έχει και ζέστη, και ξεφυσάει αθώα το ιικό του φορτίο γύρω σου και γύρω από άλλους σε έναν κλειστό χώρο, ανεπαρκέστατα αεριζόμενο. Όταν εγώ συνειδητοποιήσω πως αρρώστησα, να δω πού θα βρω όσους συνταξίδεψαν μαζί μου στο ίδιο δρομολόγιο. Οπότε φοράω μάσκα. Ακόμη και η απλή υφασμάτινη μάσκα, αποδεδειγμένα αν είναι σωστά εφαρμοσμένη, θα ελαττώσει δραματικά το μολυσματικό φορτίο που θα εκπνεύσω.

4. Γιατί μάσκες, μέρος δεύτερον; Επειδή θα προστατεύσουν και εσένα, από την εισροή αυτών των μολυσμένων σωματιδίων από τον απέναντι. Πόση είναι αυτή η προστασία; Όχι πλήρης, κλιμακούμενη: η χειρουργική μάσκα καλύτερη της υφασμάτινης, και η Ν95 πολύ καλύτερη όλων, αν εφαρμοστεί σωστά (σύμφωνα με το πείραμα της van der Sande από το 2008 ήδη). Οπότε να βγούμε όλοι έξω με Ν95, θα πει κανείς; Όχι, γιατί αυτή η καλύτερη προστασία της Ν95 σε σχέση με τις άλλες έχει καταδειχθεί ιδιαίτερα σε συνθήκες υγειονομικές, όχι στην κοινότητα. Όταν διασωληνώνεις κάποιον βαριά άρρωστο και όχι όταν μπεις στο αστικό λεωφορείο ή το σούπερ-μάρκετ. Συν την διαθεσιμότητα, συν την ανάγκη απόλυτα σωστής εφαρμογής (στο προαναφερθέν πείραμα, στα παιδιά η προφυλακτική δράση της N95 ήταν στο 1/10 σχεδόν, λόγω ατελούς εφαρμογής). Όταν λοιπόν δεν κινδυνεύεις να εκτεθείς σε υψηλότατα ιικά φορτία διαφορετικής κινητικότητας, τότε σε προφυλάσσουν οι μάσκες. Εκτός αν σκοπεύεις να καθήσεις σε ανήλιαγο μπουντρούμι με άγνωστα άτομα, σε διάταξη σαρδέλας σε κονσέρβα, για απροσδιόριστο λόγο. Αλλά ακόμη κι αν είναι μερική η προστασία των μασκών, υπάρχουν πλέον αυξανόμενες αποδείξεις πως η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται και από το αρχικό ιικό φορτίο στο οποίο θα εκτεθείς: αν η μάσκα οδηγήσει σε έκθεση σε μικρότερη ποσότητα ιου, θα έχεις και λιγότερες πιθανότητες να νοσήσεις βαριά, σύμφωνα με αυτό το μοντέλο.

5. Πού μάσκες; Όπου υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι, άγνωστου ιστορικού ιικής έκθεσης, και δεν υπάρχει επαρκής φυσικός αερισμός. Σε κλειστούς χώρους δηλαδή. Μα, θα μου πεις, μπαίνω μισό λεπτό στον άπλετα αεριζόμενο άδειο φούρνο να πάρω ψωμί, να βάλω μάσκα; Προφανώς εκεί έχεις μικρότερη πιθανότητα να εκτεθείς σε μολυσμένο περιβάλλον- από την άλλη όμως, αν εσύ είσαι ο μολυσμένος; Φυσικά έχει και μεγάλη σημασία ο χρόνος που θα μείνεις μέσα σε έναν κλειστό χώρο (αλλά δεν έχουμε υπογράψει συμβόλαιο με τον ιο πως δεν θα κολλήσουμε στο 14’59” και θα κολλήσουμε στο 15’00”). Σε κάθε κλειστό χώρο; Ναι, ας το δούμε και ως άσκηση, δεν ξέρουμε τι φθινόπωρο θα μας έρθει, ή ποια θα είναι η επόμενη πανδημία, άσε που μπορεί να έχουμε άσχημο χαμόγελο. Για τους ματαιόδοξους, κρύβει και ρυτίδες η μάσκα.

6. Ναι αλλά οι μάσκες… Όχι, δεν ελαττώνουν οι μάσκες το οξυγόνο σου, μήτε αυξάνουν το διοξείδιό σου, αλλιώς δεν θα είχε μείνει χειρούργος για χειρούργο ζωντανός τον τελευταίο αιώνα, και οδοντίατρος για οδοντίατρο το τελευταίο τρίμηνο. Όχι, δεν υπάρχουν τόσες σαφείς αντενδείξεις για την χρήση μάσκας, μόνο κάποιοι χρόνιοι αναπνευστικοί και χρόνιοι νεφροπαθείς (κι αυτοί με Ν95 επί μακρόν) και μη αυτοεξυπηρετούμενοι. Όχι, δεν μπορείς να είσαι αλλεργικός στην μάσκα, άλλαξε το είδος της. Για την άσκηση τώρα, ας περιμένουμε: σε ανοιχτό χώρο, έτσι κι αλλιώς δεν θα την χρησιμοποιήσεις, σε κλειστό χώρο δεν έχει δώσει απάντηση επαρκή ακόμη η επιστήμη (ρωτάει και η γυναίκα μου αν από φθινόπωρο θα κάνουν μπαλέτο με μάσκες και δεν ξέρω να απαντήσω, καλές οι φωτογραφίες “pas de deux με μάσκα” που υπάρχουν παντού, αλλά καλλιτεχνικές εμπνεύσεις είναι και όχι πραγματικότητα).

7. Φτάνουν οι μάσκες; Όχι, όχι, όχι. Θέλεις και απόσταση, θέλεις και αποφυγή κλειστών χώρων, θέλεις και αντισηπτικά. Αλλά όταν δεν μπορείς να εφαρμόσεις τα δύο πρώτα, ακόμη και για μικρό χρονικό διάστημα, στο ασανσέρ να μπεις που λέει ο λόγος, θέλεις οπωσδήποτε μάσκα. Επειδή μπορεί να νοσήσεις μεθαύριο, οπότε να μεταδίδεις τώρα και ο επόμενος που θα μπει στο ασανσέρ να εκτεθεί, ή επειδή μπορεί ο προηγούμενος που είχε μπει στο ασανσέρ να ήταν ασυμπτωματικός που επιμόλυνε τον άερα στον οποίο μπαίνεις.

8. Και γιατί δεν τα κάνουμε όλα αυτά και με την γρίπη για παράδειγμα; Βλέπουμε ότι τα μέτρα κατά του νέου κορωνοϊού ευνοούν και την γρίπη- έλεγε ο Αυστραλός ιολόγος Ian MacKay σήμερα πως την ψάχνουν την γρίπη στην Αυστραλία. Όμως η γρίπη μεταδίδεται περισσότερο μετά την έναρξη των συμπτωμάτων και σε μικρότερο έως ανύπαρκτο ποσοστό από ασυμπτωματικούς. Τα ετήσια ποσοστά γρίπης είναι σε μεγάλο βαθμό απότοκα ελλιπούς εμβολιαστικής πρακτικής, εκεί πρέπει να δράσεις για να ελαττώσεις ακόμη δραματικότερα, και άνευ κόστους, την επίπτωσή της.

9. Ναι αλλά κανείς δεν φοράει μάσκα: Φωνάζουμε από καιρό για τα άσχημα παραδείγματα πολιτικής ηγεσίας, βλέπουμε τι γίνεται στις ΗΠΑ, ακούμε τις διφορούμενες απόψεις του WHO. Τι θα έκανα; Κατ’ αρχάς θα έδινα το παράδειγμα (κάτι λίγο φαίνεται να διορθώνεται τις τελευταίες ημέρες ; ), φορώντας μάσκα σε κλειστό χώρο και αποφεύγοντας συνωστισμούς εντός και εκτός. Κατά δεύτερον, θα ήμουν επιθετικός, από καιρό, στην εφαρμογή της, αλλά όχι τόσο νομικά (που κι εκεί χωλαίνουμε πολύ, με “σύσταση” και απουσία ελέγχων δεν γίνεται προκοπή), αλλά κυρίως συμβουλευτικά- ακόμη και στην Μαντζουρία, επειδή κλωτσούσαν πολλοί για τις μάσκες το 1911, βάλανε μια σφραγίδα του τοπικού ναού, και αυτόματα η μάσκα μετατράπηκε σε καθαγιασμένο αντικείμενο) . Θα προσπαθούσα αν θέλετε να κάνω την μάσκα μόδα. Θα φώναζα (ΟΚ, όχι τον Σπύρο Παπαδόπουλο) την Πρόεδρο, πολιτικά πρόσωπα, τον Αρχιεπίσκοπο, τον Τομ Χανκς που τον έχουμε και εύκαιρο, τον Ντούσαν (που στο γήπεδο, σε έρημη κερκίδα, την φορούσε την μάσκα τις προάλλες- φυσικά ως Ντούσαν…) να κάνουν ένα βουβό σποτ φορώντας την μάσκα τους. Να υπάρχει παντού η εικόνα τους με την μάσκα. Αν κάποιοι έχουν άλλους influencers, να τους χρησιμοποιήσουμε κι αυτούς, δεν θα συζητήσουμε τώρα τι εστί role model στην Ελληνική κοινωνία. Μα, θα μου πεις, δεν κάναμε τέτοια καμπάνια στην αρχή της άρσης των μέτρων; Ναι, θα σου πω, σκίσαμε από έμπνευση. Τέλος, ας κάνουμε την μάσκα δήλωση, εκτός από προστασία. Ας χρησιμοποιήσουμε χιούμορ (πέραν του Darth Vader και του Bane), ας κάνουμε την μάσκα άγραφο χαρτί πάνω στο οποίο θα ζωγραφίσουμε ποιοι είμαστε. Για τους νεώτερους θα είναι ένα παιχνίδι, μια δήλωση εαυτού, έναυσμα φλερτ ακόμη ακόμη. Για άλλους ανθρωπολογική παράμετρος. Για την κοινότητα, ανάχωμα απέναντι στη νόσο.

10. Για τους χρήστες ασπίδας προσώπου: ενδείκνυται μόνο ως συμπληρωματικό μέτρο, ΜΑΖΙ με μάσκα. Για να είναι επαρκής μια ασπίδα προσώπου πρέπει να περιβάλλει το πρόσθιο ήμισυ του προσώπου, και ό,τι κυκλοφορεί εκεί έξω δεν το κάνει. Όπως, εξυπακούεται, δεν κάνουν τίποτε τα διαφανή καλύματα στόματος που κατά κόρον χρησιμοποιούνται, είναι σα να οδηγείς σε νεροποντή με κάμπριο.

11. Τέλος, σε άσχετα θέματα: η έλλειψη σχολιασμού για τις τρέχουσες θεραπευτικές μελέτες οφείλεται στο ότι τελεί υπό κρίση σχετικό άρθρο, οπότε δεν μπορώ να γράψω κάτι εδώ, δεν έχει συμβεί όμως κάτι τρομερό πλην της υπόσχεσης της ιντερφερόνης ως αγωγή (αρκεί να πετύχεις τον χρονισμό). Εν μέρει, λόγω άλλου υπό κρίση άρθρου, δεν αναλύω περισσότερο τα των πρώιμων απόψεων των αρχών περί μασκών και αντιμετώπισης της πανδημίας γενικότερα. Οπότε θα ήμουν υπόχρεος αν αποφεύγαμε αυτή την συζήτηση και στα σχόλια: την μεταφέρουμε για αργότερα, απλώς.