Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος και οι Διεθνείς Ταξιαρχίες

Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος, ήταν μια δοκιμασία όχι μόνο για την ίδια την Ισπανία, αλλά και για την Ευρώπη. Συγκρούστηκαν οι δυο κόσμοι, που εκπροσωπούσαν οι μεν τα δικτατορικά και φασιστικά καθεστώτα, οι δε τα δημοκρατικά και αριστερά-σοσιαλιστικά. Ήταν η γενική δοκιμή του (Β΄ Παγκοσμίου) πολέμου που δεν θα αργούσε να ξεσπάσει.

Αμέσως μετά την έναρξη των συγκρούσεων – 17 Ιουλίου 1936 – μεταξύ των φαλαγγιτών (οπαδών των στρατηγού Φράνκο) και του στρατού της εκλεγμένης δημοκρατικής ισπανικής κυβέρνησης (και χιλιάδων εθελοντών οπαδών της), απλοί δημοκρατικοί άνθρωποι, αλλά και διανοούμενοι, καλλιτέχνες και πολιτικοί ξεσηκώθηκαν και έσπευσαν να βοηθήσουν την άμυνα των δημοκρατικών.
Η Κομμουνιστική Διεθνής (Κομιντέρν) συνέβαλε ουσιαστικά στη στρατολόγηση εθελοντών που έσπευδαν να βοηθήσουν τη νόμιμη δημοκρατική κυβέρνηση της Μαδρίτης. Οι Διεθνείς Ταξιαρχίες αποτελούνταν από ενθουσιώδεις, αλλά άπειρους πολεμιστές από κάθε γωνιά της Ευρώπης και της Αμερικής. Σχηματίστηκαν μονάδες (ταξιαρχίες, τάγματα, λόχοι) ανά χώρα, η Λίνκολν για τους Αμερικανούς, η Τέλμαν για τους Γερμανούς και Σκανδιναβούς, η Κόνολυ για τους Ιρλανδούς, η Δημητρόφ για τους Βαλκάνιους (αυτή περιλάμβανε και περίπου 160 Έλληνες) κλπ.

Ανάμεσά σ’ αυτούς που πολέμησαν ή συνεισέφεραν με τη συμπαράστασή τους στον αγώνα των δημοκρατικών βρίσκονταν σημαντικά ονόματα της διανόησης, της τέχνης και της πολιτικής, όπως ο Αμερικανός νομπελίστας συγγραφέας Έρνεστ Χεμινγουέη, ο επίσης Αμερικανός συγγραφέας Ντος Πάσος, ο μετέπειτα καγκελάριος της Γερμανίας Βίλλυ Μπραντ, ο Γάλλος συγγραφέας και πολιτικός Αντρέ Μαλρώ, ο Χιλιανός νομπελίστας ποιητής Πάμπλο Νερούδα, ο Βρετανός συγγραφέας Τζωρτζ Όργουελ, ο επίσης Βρετανός ποιητής Λώρι Λη, η Γαλλίδα φιλόσοφος Σιμόν Βέιλ, ο Σοβιετικός συγγραφέας Ηλία Έρμπουργκ, η αναρχική συγγραφέας Έμμα Γκόλντμαν, ο μετέπειτα ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας Τίτο, οι κομμουνιστές ηγέτες ο Ιταλός Λουΐτζι Λόγκο, ο Αλβανός Μεχμέτ Σέχου, ο Γιουγκοσλάβος Μίλοβαν Τζίλας, ο Κύπριος Εζεκίας Παπαϊωάννου(αργότερα ηγέτης του ΑΚΕΛ), ο Ούγγρος Λάζλο Ράικ, ο ουγγρικής καταγωγής Βρετανός συγγραφέας Άρθουρ Καίσλερ, ο Έλληνας κομμουνιστής Νίκος Βαβούδης και άλλοι 400-500 Έλληνες και Κύπριοι από πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής και πολλοί άλλοι. Συνολικά 40.000 ξένοι εθελοντές πλαισίωσαν τις Διεθνείς Ταξιαρχίες και περισσότεροι από 6.000 από αυτούς δεν γύρισαν πίσω (ανάμεσά τους και 43 Έλληνες). Ο Χεμινγουέη έγραψε το περίφημο “Για ποιον χτυπά η καμπάνα”, που αναφέρεται στον ισπανικό εμφύλιο και επίσης ο Όργουελ έγραψε το “Προσκύνημα στην Καταλονία”.

Στο στρατόπεδο των δημοκρατικών δεν επικρατούσε συνοχή. Τα πανίσχυρα εργατικά συνδικάτα, είχαν εξοπλιστεί από την κυβέρνηση, αλλά είχαν χωριστεί σε κομμουνιστικές, τροτσκιστικές και αναρχικές ομοσπονδίες, οι οπαδοί των οποίων συχνά συγκρούονταν μεταξύ τους. Επίσης κάθε κόμμα διατηρούσε τη δική του παραστρατιωτική ένοπλη πολιτοφυλακή. Η Σοβιετική Ένωση ήταν η μόνη ξένη χώρα που βοηθούσε τη δημοκρατική κυβέρνηση με αξιωματικούς-εκπαιδευτές και οπλισμό, αλλά αυτό ενδυνάμωσε το Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο είχε τον έλεγχο της πλειοψηφίας των αξιωματικών του στρατού και όχι σπάνια καθόριζε και τη σύνθεση της κυβέρνησης.

Οι ακρότητες δεν έλειψαν κι εδώ, εκατοντάδες συλλήψεις και εκτελέσεις όχι μόνο αντιπάλων δεξιών και φαλαγγιτών, αλλά και πάνω από 7.000 μοναχών, καλογραιών, απλών παπάδων και 12 επισκόπων. Πολλές εκτελέσεις και μάλιστα οι περισσότερες με συνοπτικές διαδικασίες υπήρξαν και μεταξύ των διαφόρων παρατάξεων μέσα στο δημοκρατικό στρατόπεδο. Κομμουνιστές εκτελούσαν τροτσκιστές, αναρχικοί δολοφονούσαν κομμουνιστές, τροτσκιστές αφόπλιζαν αναρχικούς και πάει λέγοντας. Ήταν ένας άλλος εμφύλιος μέσα στο εμφύλιο πόλεμο
Παρά τη σθεναρή τους αντίσταση και τις κάποιες επιτυχίες τους, οι δημοκρατικοί δεν άντεξαν στο τέλος. Στις 28 Μαρτίου 1939 έπεσε η Μαδρίτη {σύμφωνα με τον εθνικιστή στρατηγό Μόλα, όλο το διάστημα του εμφυλίου, την άμυνα των δημοκρατικών της Μαδρίτης υπονόμευε η Πέμπτη Φάλαγγα. Η έκφραση αυτή έμεινε στο διεθνές λεξιλόγιο και υποδηλώνει τους εντός μια πολιορκημένης πόλης ή εμπόλεμης χώρας ανθρώπους του εχθρού, που δρουν με στόχο την αποδυνάμωση της άμυνάς της. Ο Χεμινγουέη έγραψε το βιβλίο του Η Πέμπτη Φάλαγγα και άλλες 49 ιστορίες}. Την επόμενη μέρα παραδόθηκε και η Βαλέντσια, τελευταία πρωτεύουσα των δημοκρατικών.

Την 1η Απριλίου ο Φράνκο δήλωσε πως ο πόλεμος είχε λήξει και η νίκη γιορτάστηκε με μια τεράστια παρέλαση των εθνικιστικών στρατευμάτων στη Μαδρίτη. Τα απομεινάρια του δημοκρατικού στρατού ζήτησαν και βρήκαν καταφύγιο στη γειτονική Γαλλία. Οι περισσότεροι από όσους έμειναν, συνελήφθησαν από τους εθνικιστές και εκτελέστηκαν ανηλεώς με συνοπτικές διαδικασίες.

Αυτός ο εμφύλιος πόλεμος στοίχισε στην Ισπανία περισσότερο από μισό εκατομμύριο νεκρούς και ανυπολόγιστες οικονομικές καταστροφές.