Ημερολόγιο κορωνοϊού, 27 Οκτωβρίου 2020, οδηγίες προς ναυτιλομένους:

GIORGOS PAPAS

Giorgos Pappas

1. Σημειώνει η Isabella Eckerle, που τις μελέτες της στον κορωνοϊό τις έχω αναφέρει συχνά: “Το νέο παιχνίδι στην Ελβετία είναι για πόσο διάστημα θα καταφέρετε να προφυλάξετε τον εαυτό σας και τους δικούς σας από τον SARS-CoV-2, ακόμη κι αν περιορίσετε στο ελάχιστο τις δραστηριότητές σας, έτσι που κυκλοφορεί ο ιος στην κοινότητα”. Όπου Ελβετία, βάλτε Ελλάδα. Αν όχι τώρα, πολύ πολύ σύντομα. Σε ατομικό επίπεδο λοιπόν:
⦁ Ελαττώνουμε τον αριθμό, την συχνότητα, την διάρκεια και την εγγύτητα των περιφερικών κοινωνικών μας επαφών. Δεν έχει γάμους και βαφτίσεις, εκτός αν είστε ο γαμπρός και η νύφη ή ο κουμπάρος και τα πεθερικά. Δεν έχει προσκυνήματα, η προσευχή οφείλει να είναι ατομική. Δεν έχει πορείες, ειδικά ως τακτική γυμναστική δις εβδομαδιαίως. Δεν έχει κοσμοσυρροές επειδή δεν ξέρεις με ποιον ήρθε σε επαφή ο διπλανός σου. Αυτοπεριοριζόμαστε. Αυστηρά. Για λίγο.
⦁ Σκεφτόμαστε καλά, ειδικά οι επαγγελματίες, πώς θα εξασφαλίζεται ο σωστός αερισμός των χώρων μας, συζητάμε με ειδικούς (και πρέπει εδώ να δραστηριοποιηθούν αμεσότατα τα σχετικά Ακαδημαϊκά τμήματα, του Φυσικού; του Πολυτεχνείου; ) περί κλιματισμού, περί HEPA φίλτρων, περί καθαριστών αέρα, περί υγρασίας, ακόμη και για την υπεριώδη. Βιβλιογραφία υπάρχει και αυξάνεται. Θα κλείσουν τα παράθυρα σύντομα, θα δοθεί χώρος στον ιο.
⦁ Κάνουμε δώρο στο εαυτό μας και την οικογένειά μας μάσκες της προκοπής, και εξασφαλίζουμε για τις δύσκολες φάσεις συνωστισμού μάσκες FFP2/ N95, χωρίς βαλβίδες. Όχι για κάθε μέρα, όχι για τρέξιμο, για την ακραία απευκταία περίπτωση που θα πρέπει να κλειστούμε κάπου με πολλούς ή θα πρέπει να φροντίσουμε κάποιον που νοσεί. Οι KN95 δεν είναι το ίδιο, αλλά για ενδιάμεσες καταστάσεις ΟΚ, φθηνότερες. Εξυπακούεται πως έχουμε και αξιοπρεπείς μάσκες για καθημερινή χρήση, όχι ασπίδες προσώπου άνευ μάσκας και φουλάρια που είδα χτες, άναυδος από την επαγγελματική ασυνειδησία και απερισκεψία κάποιων. Και μην πει κανείς “να μας δώσει το κράτος”, την τελευταία φορά που προθυμοποιήθηκε, είδαμε τι έγινε.
⦁ Ελέγχουμε τους παράγοντες που μας κάνουν περισσότερο ευάλωτους: να γίνουμε νεότεροι δεν μπορούμε, αλλά να πάψουμε να είμαστε υπέρβαροι γίνεται (έχει μέλλον η πανδημία, θα πιάνει καλύτερα και το εμβόλιο με λιγότερα κιλά), και οι διαβητικοί πρέπει να ρυθμίσουν άμεσα τις τιμές του σακχάρου τους, έχει αποδειχθεί πολλαπλώς ότι ο αρρύθμιστος διαβήτης είναι που σε κάνει έρμαιο του ιου και καθιστά άχρηστες κάποιες θεραπευτικές αγωγές. Εξυπακούεται ότι το να μην έχεις κάνει ποτέ εργαστηριακό έλεγχο ρουτίνας δεν είναι τίτλος τιμής, μπορεί από κάτω να δουλεύει πχ διαβήτης κι εσύ ανύποπτος να τρως. Και να ψεύδεσαι στον εαυτό σου.
⦁ Εκτεθήκαμε σε άτομο που μετέδιδε, τι κάνουμε; Δεν πάμε αμέσως για τεστ, δεν έχει νόημα. Το τεστ θα είναι μάλλον θετικό γύρω στην 5η-7η ημέρα μετά την έκθεση. Προσέχουμε, απομονωνόμαστε (για το “δεν γίνεται” έχει στην συνέχεια σχόλιο). Αν δεν έχουμε συμπτώματα και έχουμε και αρνητικό τεστ κοντά στην 10η ημέρα, ΜΑΛΛΟΝ ξεφύγαμε.
⦁ Kάνουμε κι άλλο δώρο στον εαυτό μας και παίρνουμε ένα οξύμετρο, φτηνά είναι, δεν χρειάζεται να πάρουμε οξύμετρο που να κάνει και λιπομέτρηση και να φτιάχνει εσπρέσο. Αν, ο μη γένοιτο, νοσήσετε στο σπίτι, το οξύμετρο είναι που θα σας επιτρέψει καλύτερα απ’ ό,τι άλλο, να ανιχνεύσετε μια δυσάρεστη εξέλιξη- κι ας νιώθετε καλά: είναι ατέλειωτες οι περιγραφές ασθενών που με πολύ χαμηλό κορεσμό οξυγόνου ένιωθαν παρ’ όλ’ αυτά έτοιμοι για μαραθώνιο.
⦁ Αν έχουμε λοιπόν συμπτώματα και μας είπε ο ΕΟΔΥ να μείνουμε σπίτι: οξύμετρο, και εγρήγορση. Ιδανικά χρειάζεται ένας εργαστηριακός έλεγχος σε περίπτωση που συνεχίζουν τα συμπτώματα για μέρες ή σε επιδείνωση που ο ΕΟΔΥ (ή όποιος άλλος υπεύθυνος) δεν την αξιολογεί ως σημαντική. Τι κοιτάμε στην εξέταση αίματος: να μην αυξηθεί πολύ η CRP και η φερριτίνη (αυτή ειδικά αυξάνεται εντυπωσιακά, ,και πριν από ό,τι άλλο, από τις πρώτες ημέρες των συμπτωμάτων- εμπειρική παρατήρηση), να μην πέσουν τα λεμφοκύτταρα, άντε να προσθέσουμε στον έλεγχο και κρεατινίνη και τρανσαμινάσες, να βεβαιωθούμε ότι νεφρική και ηπατική λειτουργία είναι ΟΚ. Γράφονται αυτά, καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ. Αν έχουμε συμπτώματα είναι από τις σπάνιες φορές που ο γιατρός μας και η κλινική εξέταση έχουν ελάχιστα να προσφέρουν: δεν ακούγεται με το στηθοσκόπιο απαραίτητα η COVID-19, εδώ και η ακτινογραφία μπορεί να είναι παραπλανητικά αθώα, θέλει αξονική για να φανεί η τυπική εικόνα. Το ερώτημα βέβαια είναι πού θα τα κάνουμε όλα αυτά, εφόσον ο ΕΟΔΥ θα μας έχει βάλει σε καραντίνα. Βλέπε επόμενα σχόλια.
⦁ Δεν σπάμε την καραντίνα παρά μόνο για προκαθορισμένη επανεκτίμηση της κατάστασής μας. Δεν γινόμαστε ηλίθιοι.
⦁ Δεν το παίρνουμε αψήφιστα: όσο κι αν είναι ακόμη ασαφής η ευρύτητα και η βαρύτητα του long COVID, δεν πάμε για διπλό στο 5Χ5 μόλις συνέρθουμε. Από την άλλη, δεν τρέχουμε να κάνουμε και μαγνητική καρδιάς.
⦁ Δεν ενθουσιαζόμαστε εύκολα: θα ακούσουμε για δεκάδες μαγικές θεραπείες (σύντομα κοντά σας τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα, καλά πήγανε, όντως, σε δύο αρχικές μελέτες. Σπουδαία ανακάλυψη αυτή η neuropilin-1, ναι, αλλά στην πράξη; 15 χρόνια την μελετάνε και στην ογκολογία και κάτι χειροπιαστό δεν έχουμε. Λες να δίνει ελπίδα η νιταζοξανίδη που είναι φτηνό αντιπαρασιτικό, η Annita η λεγόμενη;- βγήκε μελέτη προοπτική από την Βραζιλία, δεν ήταν και κακή σε πρώιμα στάδια, δεν μας συγκλόνισε κιόλας. Θα δουλέψουν τα μονοκλωνικά; Αυτό της Eli Lilly δεν δούλεψε σε νοσηλευόμενους, έκλεισε άρον άρον η μελέτη).
⦁ Δεν απογοητευόμαστε: τρέχουν τα εμβόλια- ξαναξεκίνησαν οι δοκιμές της J&J χωρίς σκιές, διαρρέει διάφορα η AstraΖeneca/Οξφόρδη για να φτιάξει την εικόνα της και καλά κάνει, ετοιμάζει υποδομές εμβολιασμού η Pfizer/BioNTech στην Γερμανία (αλλά η πρώτη ενδιάμεση ανάλυση καθυστερεί ακόμη), βγήκε ασφαλές (αλλά δεν ξέρουμε για την αποτελεσματικότητα) το CoronaVac το Κινέζικο με απενεργοποιημένο ιο, στην φάση ΙΙΙ στην Βραζιλία, όπως διέρρευσε (σύντομα και σε υγειονομικούς στην Τουρκία). Θα έχει κι εδώ εμβόλιο, για κάποιους, αλλά δεν θα αναιρέσει την ανάγκη εγρήγορσης, για μήνες.
⦁ Δεν παρασυρόμαστε: όποιος θέλει να μετρά εξειδικευμένους δείκτες, ελεύθερα. Αφήστε τον στους δείκτες του. Αν θέλουμε ουσιαστικούς αριθμούς και την Ελληνική στατιστική πραγματικότητα, ανακαλύπτουμε τον @Hesiodian στο twitter που εξηγεί όλους τα πάντα (και δεν καταλαβαίνω πώς παραμένει με περιορισμένους ακολούθους ο άνθρωπος). Δεν αποδεχόμαστε ως έγκυρο ό,τι αναφέρεται σε ΜΜΕ, απορώ πως δεν ακούσαμε ακόμη πως “το εμβόλιο της Ρωσίας μπορεί να σε προδιαθέσει να κολλήσεις HIV” και πώς δεν ξεσηκώθηκε θύελλα για τις “εκατόμβες νεκρών από το Κορεάτικο αντιγριπικό” (σύντομα στις οθόνες σας, τηλεοράσεις σας, σελίδες σας).
⦁ Κοιτάμε γύρω μας, βοηθάμε τον μοναχικό ηλικιωμένο γείτονα.
⦁ Ναι, ξέρω, δεν μπορούμε όλοι να αποφύγουμε τη έκθεση, όσο κι αν προσέξουμε, είτε στην δουλειά ή στα ΜΜΜ, είτε από ατυχία. Να ελαττώνουμε τις πιθανότητες και τα επακόλουθα προσπαθούμε.

2. Λέει ο Eran Segal, Ισραηλινός επιστήμονας και ανατόμος της πορείας της πανδημίας στην χώρα του: ” το να διαχειριστείς την πανδημία με βάση την χωρητικότητα του συστήματος υγείας σου, είναι το μέγα λάθος, από το οποίο προέρχονται όλα τα επόμενα”. Ο νοών νοείτω. Σε επίπεδο αρχών λοιπόν:
⦁ Δεν κρυβόμαστε πίσω απο το δάχτυλό μας, παράδειγμα Ιωάννινα: ο δείκτης ήταν κοντά 197 χτες (αυτός που πανω από 150 αλλάζεις επίπεδο). Ήταν 148 και ξεπέρασε το 150 την ημέρα της σύσκεψης με τον υπουργό πολιτικής προστασίας. Θα μου πεις, “δεν είναι μόνο ο ο δείκτης, έχετε πανεπιστημιακό νοσοκομείο κτλ”. Ναι, αλλά σύσκεψη όπου δεν παρευρέθηκε ο αρμόδιος επιστήμονας που διαχειρίζεται τους νοσηλευόμενους; Σε νοσοκομείο που ανοίγει την τέταρτη πτέρυγα COVID εκτάκτως; Σύσκεψη όπου δεν παρευρέθηκε ο αρμόδιος για τις ειδικές δομές της κοινωνικής μέριμνας της περιοχής, αυτές που πρέπει πάση θυσία να περιχαρακωθούν; Σύσκεψη όπου εμφανίζονται επιλεκτικά περιφερειακοί δήμαρχοι; (και δη θεωρούμενων covid-free περιοχών; “Κρίσιμα 48ωρα” κατά τον κυβερνητικό εκπρόσωπο; Ποιος άλλος δείκτης, ποια πληρότητα, πρέπει να αλλάξει επιτέλους; Πώς απαντάς σε όποιον, κακοπροαίρετα λέω εγώ, θα συνδέσει πιέσεις επαγγελματικών ομάδων με την (μη) εφαρμογή μέτρων;
⦁ Προς πολιτική προστασία και ΕΟΔΥ, μην σου πω και ΥΠΕ: Δεν γίνεται δουλειά με επισκέψεις αστραπή. Κάποιος πρέπει να τρέχει τοπικά την πανδημία. Να κινητοποιεί μαζικά ιχνηλατήσεις μετά απο γρήγορα αποτελέσματα σε διαγνωστικούς ελέγχους. Να επιτηρεί την εφαρμογή της καραντίνας. Να βάζει διάγνωση σε όσους νοσούν, για να ξέρουμε τι μας γίνεται (όχι, “αρρώστησες, κάναμε τεστ στον σύζυγο, θετικός αυτός, άρα θετική κι εσύ, δεν χρειάζεται έλεγχος”). Να εξασφαλίζει την παρακολούθηση, κλινική και εργαστηριακή, όσων νοσούν στο σπίτι. Να εξασφαλίζει ότι όλα τα θετικά γρήγορα τεστ επιβεβαιώνονται και δηλώνονται. Να τιμωρεί αλύπητα όποιους, αν, αποκρύπτουν θετικές διαγνώσεις, εκθέτοντας περισσότερους ανθρώπους στον ιο. Να μην σκέφτεται ότι θα γίνει κακός όταν βλέπει τα τραπεζάκια έξω ατάκτως ερριμένα. Τότε θα μπορείς να μην κλείσεις τα μεσάνυχτα, να μην κλείσεις τίποτε απολύτως τηρώντας απλά μέτρα, και να περιορίσεις τους ρυθμούς της πανδημίας, τουλάχιστον τοπικά.
⦁ Προς ανώτερη πολιτική ηγεσία: Η μάσκα πρόεδρε ΔΕΝ είναι το εμβόλιό μας. Είναι κομμάτι του εμβολίου μας. Θέλει μαζί αποστάσεις, καθαρό αέρα σε κλειστούς χώρους, απουσία συνωστισμών, αντισηπτικά. Είναι αναγκαία μα όχι ικανή συνθήκη πρόεδρε. Συνεπώς, ας τρέξουμε, έστω και τώρα, να εφαρμόσουμε σε δημόσιους χώρους και τις άλλες αναγκαίες συνθήκες. Ας τρέξουμε τώρα τώρα τώρα με τα ΜΜΜ, ας δούμε πως μπορούμε να έχουμε καθαρό αέρα συνεχώς στα σχολεία. Ας ετοιμαζόμαστε για το χειρότερο σενάριο. Ας φροντίσουμε σε ένα μήνα να έχουμε ακόμη μεγαλύτερη διαγνωστική ικανότητα, και να την έχουμε διασπείρει, όπως διάσπαρτος είναι πλέον και ο ιος. Ας βρούμε τον τρόπο να καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ το τεστ, σε όποιους πρέπει να γίνει, και είναι σαφές ποιοι είναι αυτοί. Ας ελαχιστοποιήσουμε τον χρόνο εξέταση-αποτέλεσμα-ιχνηλάτηση-απομόνωση. Γνωρίζουν οι ειδικοί πώς. Ένα από τα χαρακτηριστικότερα σημεία της αποτυχίας των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Βραζιλίας στην πρώτη φάση της πανδημίας ήταν αυτό πρόεδρε: ότι έκαναν τεστ σήμερα και έβγαινε το αποτέλεσμα μια εβδομάδα μετά. Οπότε κοιτάξτε το λίγο, μήπως αρχίζουμε να έχουμε αντίστοιχες καθυστερήσεις. Και ας εξασφαλίσουμε ότι όποιος πρέπει να μείνει σε απομόνωση, θα μένει χωρίς εκπτώσεις του ιδιωτικού εργασιακού δικαίου.
⦁ Στο Totally Under Control, το ντοκιμαντέρ για τον χειρισμό της πανδημίας από τις ΗΠΑ στην πρώτη φάση, βλέπεις αδιανόητα πράγματα, με αποκορύφωμα το ελαττωματικό μοριακό τεστ που έφτιαξαν: διορθωνόταν πανεύκολα και άμεσα αλλά δεν σήκωνε τα τηλέφωνα ο FDA στο CDC για να το εγκρίνει και να χρησιμοποιηθεί. Τέτοια γραφειοκρατικά μικρά υπάρχουν σε όλες τις χώρες της υπεροψίας. Στις ΗΠΑ είχαν και μεγαλύτερα. Αλλά πρόεδρε, στην πανδημία, ενίοτε οι αποφάσεις είναι άσπρο-μαύρο. Η κλίμακα είναι Jacinda ή Donald, χωρίς ενδιάμεσα, ένας μικρός δισταγμός δρόμος είναι.
(Το ντοκιμαντέρ παρεμπιπτόντως, ως δουλειά του Alex Gibney, λαϊκίζει και αυτοαδικείται: είναι καλών προθέσεων και ελλιπών αποδείξεων, από την στιγμή που σου παρουσιάζει μια κυρία στην αρχή ως παγκοσμίως αποδεκτή αυθεντία, που ΔΕΝ είναι, και λέει διάφορα ετεροχρονισμένα). Αλλά πρόεδρε λέει και κάποια άλλα το ντοκιμαντέρ. Ότι δουλειά πολιτείας και επιστημόνων είναι να προετοιμάζονται για το χειρότερο σενάριο. Του επόμενου κύματος ή της επόμενης επιδημίας/ πανδημίας.

Disclaimer: κανείς δεν με αναγόρευσε σε κριτή των πάντων. Αλλά το πρώτο μου, επιστημονικό, attack/outbreak scenario, το παρουσίασα πριν 18 χρόνια σε συνέδριο. Κι ακολούθησαν πολλά. Είναι χρόνια ενασχόλησή μου να σκέφτομαι τα χειρότερα στον τομέα αυτό και να αναζητώ λύσεις και ετοιμότητα.
Δάφνες δεν διεκδικώ, μήτε θέσεις.